قرارداد برای بیاعتمادی نیست؛ برای این است که هر دو طرف بدانند قرار است چه اتفاقی بیفتد و اگر چیزی طبقِ قرار پیش نرفت، تکلیف روشن باشد. اینجا بند به بند میگویم یک قراردادِ طراحی سایت یا اپ چه چیزهایی باید داشته باشد تا بعداً سرِ هیچکدامشان دعوا نشود.
خیلیها فکر میکنند خواستنِ قرارداد یعنی «من به تو اعتماد ندارم». دقیقاً برعکس است. قرارداد برای بیاعتمادی نیست؛ برای این است که هر دو طرف از همان اول بدانند قرار است چه اتفاقی بیفتد، و اگر یکجای کار طبقِ قرار پیش نرفت، تکلیف روشن باشد. قرارداد، یک نقشهٔ مشترک است، نه یک تلهٔ حقوقی.
بیشترِ دعواهایی که بینِ صاحبِ کسبوکار و طراح دیدهام، سرِ آدمهای بد نبوده؛ سرِ چیزهایی بوده که هیچوقت نوشته نشده بود و هر کس برداشتِ خودش را داشت. پس بیایید بند به بند ببینیم یک قراردادِ طراحی سایت یا اپ چه چیزهایی باید داشته باشد. لازم نیست حقوقدان باشید؛ فقط باید بدانید دنبالِ چه بگردید.
مهمترین بند همین است. در قرارداد باید صریح و روشن نوشته شود که دقیقاً چه چیزی تحویل داده میشود: چند صفحه، چه بخشهایی، محتوا با کیست، سئوی اولیه هست یا نه، و هاست و دامنه جزوِ کار است یا جدا.
هرچه این بخش دقیقتر باشد، بعداً کمتر سرِ «این را که قرار بود انجام بدهی» بحث میشود. «یک سایتِ کامل» یعنی هیچ؛ فهرستِ مشخص یعنی همهچیز.
باید روشن باشد کار در چه بازهای و با چه مرحلههایی تحویل میشود: مثلاً طراحیِ اولیه تا فلان تاریخ، نسخهٔ اول تا فلان تاریخ، تحویلِ نهایی تا فلان تاریخ. بهتر است یک جمله هم دربارهٔ تأخیر باشد، اگر هر طرف دیر کرد، چه میشود.
بدونِ تاریخ، پروژه میتواند بیپایان کش بیاید، و شما هیچ نقطهای برای پیگیری ندارید.
مبلغِ کل، و مهمتر از آن، نحوهٔ پرداخت. توصیهٔ من همیشه پرداختِ مرحلهای است: بخشی هنگامِ شروع، بخشی وسطِ کار پس از تأییدِ طراحی، و بخشِ آخر هنگامِ تحویلِ نهایی.
این تعادل، هم به طراح اطمینان میدهد که بیجهت کار نمیکند، هم اهرمِ شما را تا لحظهٔ تحویل حفظ میکند. پیشپرداختِ کاملِ صددرصد یعنی از لحظهٔ پرداخت، دیگر هیچ اهرمی ندارید.
این بند، همانی است که نبودش گران تمام میشود. باید صریح نوشته شود که در پایانِ کار، دامنه (نشانیِ سایت)، سورس (کدها و فایلهای سایت) و دیتابیس (جایی که اطلاعات ذخیره میشود) بهنامِ شما و در اختیارِ شماست.
اگر این نوشته نشود، ممکن است سایت بالا باشد ولی عملاً گروگانِ طراح بماند؛ برای هر تغییر یا انتقال باید به او رجوع کنید. واژههای این حوزه را در دوازده کلمه قبل از قرارداد ساده توضیح دادهام.
تحویلِ سایت، پایانِ کار نیست. باید روشن باشد که یک دورهٔ گارانتی برای رفعِ اشکالهای اولیه هست (مثلاً چند هفته یا چند ماه)، و بعد از آن پشتیبانی و نگهداری با چه شرط و هزینهای ادامه پیدا میکند.
اینطوری از قبل میدانید سالِ دوم چه خبر است و غافلگیر نمیشوید. دربارهٔ همین موضوع، نگهداری سایت بعد از تحویل را جداگانه نوشتهام.
در هر پروژه، وسطِ کار چیزهایی عوض میشود. قرارداد باید بگوید چند بازبینی (اصلاح) رایگان است و تغییرِ خارج از محدودهٔ کار (یعنی چیزی که اولش توافق نشده بود) چطور و با چه هزینهای انجام میشود.
این بند از دو طرف محافظت میکند: شما بیجهت هزینهٔ اضافه نمیدهید، و طراح هم مجبور نیست بیپایان و رایگان همهچیز را عوض کند.
هیچکس دوست ندارد به اینجا فکر کند، ولی یک جمله دربارهٔ اینکه اگر همکاری بههم خورد چه میشود، خیالِ هر دو طرف را راحت میکند: پولِ پرداختشده و کارِ انجامشده تا آن نقطه چه سرنوشتی دارد، و اختلاف چطور حل میشود.
وجودِ این بند معمولاً باعث میشود اصلاً کارتان به فسخ نکشد، چون همه از اول تکلیفشان روشن است.
نگران نباشید که قراردادتان باید یک متنِ سنگینِ حقوقی باشد. برای بیشترِ کارها، یک متنِ ساده و روشن که همین هفت بند را پوشش بدهد کافی است. مهم این است که نوشته شود و هر دو طرف تأییدش کنند؛ حتی یک توافقِ کتبیِ کوتاه، از بهترین توافقِ شفاهی محکمتر است.
اینجا مجموعهٔ «قبل از سفارش سایت یا اپ» تمام میشود. اگر این چهار قدم را کنار هم بگذارید، دیگر آن آدمی نیستید که با نگرانی و حدس تصمیم میگیرد:
حالا میتوانید با خیالِ راحتتری جلو بروید. اگر خواستید نمونههای زنده را ببینید، گالری نمونه باز است، مهرا و زعفران را روی گوشیتان کلیک کنید. و هر وقت آماده بودید، یک پیام کوتاه بفرستید تا از همان اولین قدم، شفاف و روی کاغذ، کنارتان باشیم.
این مطلب چطور بود؟
یک لمس کافی است — کمک میکند بهتر بنویسم.
تمرین کوتاه
پاسخ درست تا ۵۰ امتیاز — روی گزینهٔ مناسب بزنید.
در قرارداد نوشته شده «پرداخت: صددرصد پیش از شروعِ کار». بهترین واکنش چیست؟